Religion was once big business in
Pembrokeshire so how about taking
a heritage trail around the coast to
marvel at the medieval masterpieces
of the energetic bishop Henry De
Gower and smaller, but just as sacred,
jewels such as St Non's chapel?
South Pembrokeshire offers the
exquisite grandeur of Lamphey
Bishop's Palace, the one-time
residence of the medieval bishops
of St Davids, which they built away
from the worries of the Church
and State. Explore the grounds
and imagine the life of country
gentlemen as the bishops wandered
amongst the fishponds, fruit
orchards, vegetable gardens and
sweeping parklands.
Nearby is the Carew Cross, a
magnificent eleventh-century
decorated cross, probably
commemorating Maredudd ap
Edwin. Did you know it was this
cross that provided the inspiration
for Cadw's own logo? Visitors can
also view the recently excavated
remains of early thirteenth-century
Augustinian priory at Haverfordwest
with the only surviving ecclesiastical
medieval garden in Britain.
To the north is Britain's smallest
city and St Davids Bishop's Palace,
a palace unequalled anywhere else
in Wales. This imposing medieval
masterpiece stands in a grassy
hollow next to purple-stoned St
Davids Cathedral. Even in ruins, the
palace still conveys the affluence
and power of the medieval church
where no expense was spared in
creating a grand residence fit for
a major figure of both Church and
State. De Gower's palace boasted
two complete sets of state rooms
ranged around a courtyard, one
for his own use, the other for
ceremonial entertainment. Richly
embellished throughout with lavish
stone carvings, its arcaded parapets
� de Gower's trademark � are
particularly fine and decorated with
chequered stonework.
Along the northern coast, Pentre
Ifan Cromlech in the Preseli hills
is one of Wales's finest ancient
burial chambers, made of the local
`bluestones' � the same stones
which were somehow transported
all the way to Salisbury Plain to form
Stonehenge's inner circle.
As Cadw celebrates its 25th
anniversary in 2009, this is the
perfect time to discover more about
this region's great historic treasures.
Captivated by
Coastal Heritage
Pembrokeshire's history is as richly patterned as its coastline,
dotted with historic treasures cared for by Cadw, the Welsh
Assembly Government's historic environment service.
Unwaith, bu crefydd yn ffynnu yn
Sir Benfro, felly beth am lwybro'r
daith treftadaeth ar hyd yr arfordir
er mwyn rhyfeddu at gampweithiau
canoloesol yr esgob Henry de
Gower, a pherlau llai ond yr un mor
gysegredig, fel capel Santes Non?
Yn Ne Sir Benfro gellir cael blas
ar ysblander mawreddog Llys yr
Esgob Llandyf�i a fu'n gartref i
esgobion canoloesol Tyddewi ar un
adeg, llys a adeiladwyd ganddynt
ymhell o bryderon yr Eglwys a'r
Wladwriaeth. Crwydrwch y tiroedd
gan ddychmygu bywydau gwy^r
bonheddig cefn gwlad wrth i'r
esgobion ymlwybro ymhlith pyllau
pysgod, perllannau ffrwythau, gerddi
llysiau a pharcdiroedd godidog.
Mae Croes Caeriw o fewn tafliad
carreg, y groes hardd addurnedig a
gr�wyd yn yr unfed ganrif ar ddeg,
mwy na thebyg i goff�u Maredudd
ap Edwin. A wyddoch chi mai'r
groes hon yw'r ysbrydoliaeth ar
gyfer logo Cadw? Gall ymwelwyr
hefyd weld olion priordy Awstinaidd
Hwlffordd sy'n deillio o ddechrau'r
drydedd ganrif ar ddeg a gloddiwyd
yn ddiweddar, lle ceir yr unig ardd
eglwysig ganoloesol sydd wedi
goroesi ym Mhrydain.
I'r gogledd mae dinas leiaf Prydain
a Llys yr Esgob Tyddewi, llys heb ei
ail yng Nghymru. Saif y campwaith
mawreddog canoloesol hwn mewn
pant glaswelltog wrth ymyl meini
glasgoch Eglwys Gadeiriol Tyddewi.
Mae hyd yn oed adfeilion y llys
yn dal i gyfleu cyfoeth a phw^er yr
eglwys ganoloesol. Gwariwyd arian
mawr i greu llety fyddai'n addas i
ffigwr amlwg yn yr Eglwys ac yn y
Wladwriaeth. Ceir dwy set gyflawn
o ystafelloedd swyddogol yn llys
de Gower, wedi'u gosod o amgylch
yr iard, un at ddefnydd yr esgob,
a'r llall ar gyfer adloniant defodol.
Wedi'i addurno'n gain trwyddi draw
� cherfiadau carreg coeth, mae'r
rhagfuriau bwaog � nod masnach
de Gower � yn arbennig o goeth ac
wedi'u haddurno � gwaith carreg
sgwarog.
Ar hyd yr arfordir gogleddol ym
mryniau'r Preseli mae Cromlech
Pentre Ifan, un o siambrau claddu
hynafol gwychaf Cymru, a wnaed o'r
garreg las leol � yr un meini a gludwyd
yr holl ffordd i Wastadedd Salisbury i
greu cylch mewnol C�r y Cewri.
Wrth i Cadw ddathlu ei bumed
flwyddyn ar hugain yn 2009, dyma'r
cyfle perffaith i ddarganfod mwy
am drysorau hanesyddol ysblennydd
yr ardal.
Hudoliaeth ein Treftadaeth Arfordirol
Mae arfordir Sir Benfro yn adlewyrchu gwead cyfoethog ei hanes, yn frith o drysorau
hanesyddol yma a thraw sydd o dan ofal Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol
Llywodraeth Cynulliad Cymru.
I gael mwy o wybodaeth
yn cynnwys ein rhaglen
ddigwyddiadau gyffrous ewch i:
www.cadw.cymru.gov.uk
Inspirational
Days OutDiwrnodau Allan
Ysbrydoledig
Llys yr Esgob Llandyf�i
Lloches foethus yng nghefn
gwlad a fwynhawyd gan esgobion
canoloesol Tyddewi. Gwaith hynod
fanwl sydd wedi goroesi'n dda.
Lamphey Bishop's Palace
A lavish country retreat enjoyed by
the medieval bishops of St Davids.
Fantastically detailed and well-
preserved.
Ff�n/Tel: 01646 672224
Llys yr Esgob Tyddewi
Llys mawr yn ninas leiaf Prydain.
Gwaith carreg amryliw, rhagfuriau
a ffenestr olwyn. Heb ei ail
yng Nghymru.
St Davids Bishop's Palace
A big palace in Britain's smallest
city. Chequered stonework,
parapets and a wheel window.
Unequalled in Wales.
Ff�n/Tel: 01437 720517
Castell Cilgerran
Ewch ar hyd y murlwybr i
werthfawrogi lleoliad prydferth Castell
Cilgerran ar lan yr afon. Gallwch
weld cwryglau yn yr afon islaw.
Cilgerran Castle
Take the wall walk to appreciate
Cilgerran's stunning riverside
location. Spot coracles in the river
below.
Ff�n/Tel: 01239 621339
Cestyll Gwych ac
Atyniadau Hanesyddol
Sir Benfro
Pembrokeshire's
Great Castles and
Historic Attractions
Allwedd/Key
Safle Cadw (t�l mynediad)
Cadw site (admission charge)
Safle lle na chodir t�l
Non-charging site
Llys yr Esgob Llandyf�i / Lamphey Bishop's Palace
Llys yr Esgob Tyddewi / St Davids Bishop's Palace
Find more information including
our exciting events programme at:
www.cadw.wales.gov.uk
Advertisement feature
26

Page 1Page 2Page 3Page 4Page 5Page 6Page 7Page 8Page 9Page 10Page 11Page 12Page 13Page 14Page 15Page 16Page 17Page 18Page 19Page 20Page 21Page 22Page 23Page 24Page 25Page 26Page 27Page 28Page 29Page 30Page 31Page 32Page 33Page 34Page 35Page 36Page 37Page 38Page 39Page 40Page 41Page 42Page 43Page 44Page 45Page 46Page 47Page 48 Produced by PageSuite